jpg-1773159347.jpg)
Zəngəzur–Naxçıvan xətti: imperiya sərhədlərinin sonu - TƏHLİL
09-02-2026 [12:42]
Cənubi Qafqazda sərhədlər dəyişmir, amma sərhədləri müəyyən edən imperiya məntiqi dağılır. Naxçıvan ətrafında baş verən son proseslər də məhz bunu göstərir. Söhbət xəritənin yenidən çəkilməsindən yox, xəritəni çəkənlərin oyundan çıxmasından gedir.
Bu həqiqət ABŞ-da yayımlanan Eurasia Daily Monitor nəşrində politoloq Paul Goble tərəfindən açıq şəkildə ifadə olunub. Onun yazısında əsas fikir belədir: “These moves effectively abrogate the Moscow and Kars treaties and put the borders and status of the Nakhchivan Autonomous Republic under Baku’s sole discretion.” (Bu addımlar faktiki olaraq Moskva və Qars müqavilələrini qüvvədən salır və Naxçıvan Muxtar Respublikasının sərhədlərini və statusunu tam şəkildə Bakının ixtiyarına verir.)
Bu cümlə sadəcə hüquqi şərh deyil. Bu, bir əsrlik imperiya konstruksiyasının sonunun elanıdır.
1921-ci il Moskva və Qars müqavilələri Naxçıvanı Azərbaycanın tərkibində saxlayırdı, amma onun taleyinə tam sahib çıxmağa imkan vermirdi. Moskva və Ankara “zəmanətçi” idi. Bu isə əslində suverenlik yox, nəzarət mexanizmi idi. Xüsusən Moskva üçün. Stalin dövründə Zəngəzurun Naxçıvanla Azərbaycanın arasına salınması təsadüf deyildi. Məqsəd Türkiyə ilə türk dünyası arasında quru əlaqəni kəsmək, Azərbaycanı coğrafi baxımdan parçalamaq idi.
İndi isə Naxçıvan konstitusiyasından bu müqavilələrə istinadın çıxarılması həmin mexanizmin sökülməsi deməkdir. Bu addım Moskvanın hüquqi alətini əlindən alır. Türkiyə üçün isə problem yaratmır. Çünki Ankara artıq öz mövqeyini tarixi sənədlərlə yox, real müttəfiqliklə qoruyur. Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri zəmanətə ehtiyac duymayan mərhələyə keçib.
Paul Goble məqaləsində bu prosesi daha geniş kontekstdə qiymətləndirir və Naxçıvanı ABŞ-ın təşviq etdiyi yeni nəqliyyat arxitekturasının əsas hissəsi kimi göstərir: “This constitutional change opens the way for future changes in either [status or borders].” (Bu konstitusion dəyişiklik gələcəkdə həm status, həm də sərhədlərlə bağlı dəyişikliklər üçün yol açır.)
Burada qorxulu olan sərhəd dəyişikliyi deyil. Qorxulu olan imperiya mərkəzlərinin nəzarət imkanlarını itirməsidir. Məhz buna görə Moskva və Tehran bu prosesi “təhlükə” kimi təqdim edir. Halbuki faktiki olaraq baş verən Azərbaycan daxilində hüquqi asimmetriyanın aradan qaldırılmasıdır. Naxçıvanın “xüsusi nəzarət zonası” statusundan çıxarılması.
Zəngəzur–Naxçıvan xətti artıq təkcə Azərbaycan üçün deyil, Çin, Avropa İttifaqı və ABŞ üçün də əhəmiyyətli marşruta çevrilir. Bu xətt nə qədər açıq və funksional olarsa, Moskvanın region üzərindəki təsir rıçaqları bir o qədər zəifləyir. Rusiya bunu anlayır və məhz buna görə narahatdır.
Bu proses bir günün işi deyil. Amma istiqamət aydındır. Cənubi Qafqaz post-imperiya mərhələsinə daxil olur. Zəmanətçilər kənara çəkilir, dövlətlər isə öz məsuliyyətini öz üzərinə götürür. Naxçıvan bu baxımdan periferiyadan mərkəzə doğru hərəkət edir.
Zəngəzur–Naxçıvan xətti yalnız nəqliyyat marşrutu deyil. Bu xətt imperiya sərhədlərinin çəkildiyi dövrün bağlanmasıdır. Moskva zəmanətçi rolunu itirir. Ankara bu rola artıq ehtiyac duymur. Bakı isə öz dövlət məkanını tarixdən qalma hüquqi qandallardan azad edir.
Bu, xəritənin dəyişməsi deyil. Bu, xəritəni dəyişənlərin oyundan çıxmasıdır.
Elbəyi Həsənli. Sürix
mia.az
SON XƏBƏRLƏR
Bu gün sizi nə gözləyir? - BÜRCLƏR
ABŞ-ın məşhur nəşri yazır: “İran Pakistan vasitəsiylə Amerika ilə danışıqdan imtina edib” – Daha 3 ölkənin səyləri də nəticə vermir
Türkiyə-Azərbaycan Universitetinin rektoru: "Biz hər bir tələbə üzərində xüsusi həssaslıqla işləyirik" - MÜSAHİBƏ
Nadir şah Əfşardan yadigar qalan "Zindan"... - Deputatın oğlu bu nazirliyin də tenderini qazandı
"Haqqımız, uşaqların alın təri Əliyarın haramı olsun" - “Turan Tovuz”un prezidenti əsəbləşdi (VİDEO)
"Sosial şəbəkələrdə niyə təhqir olunmalıyam? - Elnarə Abdullayeva polisə şikayət edib
İran səmasında Çin istehsalı PUA vuruldu – Rəsmi Tehran iki müsəlman ölkəsindən izahat istədi
Veysəloğlu Şirkətlər Qrupunun dəstəyi ilə Aprel döyüşlərinin 10-cu ildönümünə həsr edilən “Zəfər Yolu” layihəsinin təqdimatı keçirilib - FOTOLAR
Güləş Federasiyasında qalmaqal - iki nəfər istefaya göndərildi
Kəmaləddin Heydərovun oğluna satılan zavodla bağlı 12 milyon manatlıq qalmaqal - Taleh Heydərov şirkət rəhbəri ilə məhkəmədə razılaşıb? (Yenilənib)
Dollar neçəyə olacaq? - Mərkəzi Bank 3 günlük məzənnəni açıqladı
Əli Nağıyev: "Azərbaycan əleyhinə yönələn kəşfiyyat-pozuculuq və..." - DTX-də tədbir keçirilib (VİDEO)
PREZİDENT BU ŞƏXSLƏRİ TƏLTİF ETDİ - Sərəncam + SİYAHI
Sabahdan yağış güclənəcək - Xəbərdarlıq
Əli Kərimlinin mühafizəçisinə hökm oxundu - Məhkəmə prosesi
GÜLMƏŞƏKƏR - Kəbutər Hakverdinin hekayəsi
Yaşayış sahəsindən istifadə və... - Ali Məhkəmədən əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyatı ilə bağlı MÜHİM İZAHAT
"e-Sosial" tətbiqi fəaliyyətini tam olaraq dayandıracaq
Makron ABŞ və Çinə "sataşdı": “Məqsədimiz iki dominant gücün vəssal dövlətləri olmamaqdır”
Bəs FİF nə oldu, AFFA? - AFFA yığışdı, amma... - Rövşən Nəcəf Mia.az-ın suallarını cavablandırıb
Bəhreyn İranın hücumu ilə bağlı son məlumatı açıqlayıb
DÇ-2026: FİFA 727 milyon dollar mükafat fondu ayırdı
İran ordusu quru əməliyyatına hazırlaşıb: “Gözləyirik, sizə elə dərs verəcəyik ki..." - Amerika əsgərlərinə fəlakət yaşadacağıq”
Sabah hava necə olacaq? - Proqnoz
Nazirlikdə dəyişiklik - Media və kommunikasiya şöbəsi ləğv edildi, yeni sektor yaradıldı (Yenilənib)
AFFA hesabat verib - VİDEO (YENİLƏNİB)
"Bu, ədalətdir, bu, insan ləyaqətidir" - Hikmət Hacıyev
Nizami Kino Mərkəzinin binasına zərər vuranlar saxlanıldı - Açıqlama + FOTO (YENİLƏNİB)
İran ABŞ-ın daha bir bazasını vurdu: "Mühəndis və pilotlar..."
BU YOL PULLU OLDU - Əli Əsədov qərar imzaladı, məbləğ müəyyənləşdi
"ASCO Arena" mayda təmirə bağlanacaq - "Yerli futbolçulara keyfiyyətlərini artırmaq üçün yeni imkanlar yaradılmalıdır"
İsrail Livanın cənubunda əməliyyatı genişləndirib
Qurban Qurbanov küsüb?
Tramp İranda növbəti hədəfi açıqladı: “Geri qalanlar…"
Yaxın Şərq: Amerika erası zəifləyir, Türkiyə yüksəlir - Azərbaycan üçün strateji nəticə... (TƏHLİL)
Marneulidə bir həftə əvvəl toyu olan oğlan öldürüldü
ABŞ-ın F-35 qırıcısı vurulub – Iran səmasında