Niyaz NİFTİYEV

Xoşqədəm Hidayətqızı  jurnalistikaya qəzetçilikdən  gəlib, bir sıra layihələrə ("Üç nəqtə” qəzeti) imza atıb, sonra televiziyada  özünü  sınayıb. "Sən tək deyilsən”lə efirə çıxıb, "Səni axtarıram”la teleməkanda  qərar tutub. Biz bunu istəsək də, istəməsək də belədir. Təkcə yerli tamaşaçını yox, yaxın-uzaq ölkələrdə az-çox Azərbaycanla bağlılığı olan insanları da tele-körpülər vasitəsi ilə televiziya qarşısında oturtmağı bacarıb. Bu müddətdə müxtəlif  tribunalardan Xoşqədəmin "axtarışları”na haqlı və haqsız tənqidi fikir söyləyənlər də olub.  Xüsusən də hər bazar efirə çıxan "Səni axtarıram”ın növbəti təqdimatından sonra proqram gedə-gedə sosial şəbəkələrdə onun "qəhramanları”nın müzakirəsi aparılır. Hamı da özünə görə haqlıdır və onların hər birinin fikirlərinə hörmətlə yanaşırıq. Lakin sosial şəbəkələrdə "Səni axtarıram”ın son iki proqramının müzakirələrini saf-çürük edəndə bu layihənin cəmiyyətə həm də  faydasından söhbət açıldığının şahidi oluruq. Tamaşaçıların diqqət yetirdiyi nüanslardan ən mühümü də elə "Səni axtarıram”ın "kabinet layihəsi” olmamasıdır.  Belə düşünürlər ki, layihənin mənəvi tərəfi qismən də olsa tamaşaçıdan yanadır. Auditoriya və elə layihənin müəllifi əks-qütbdə olanları inandırmağa çalışırlar ki, "Səni axtarıram” vətəndaşın bir zəngi ilə ata-anasını ataraq uzaq ellərdə "bomj” həyatı yaşayan oğulları geri qaytarırsa, bir məktubla satıldıqları ölkələrdə işgəncələrə məruz qalan qızlarımızı bu işgəncələrdən xilas edirsə, əri arvadına, oğulu-qızı atasına, dostu-dosta yaxınlaşdırırsa, Viktoriya Balayanın Zəhra Abdullayeva olduğunu ortaya çıxarırsa, yaxşı, bəs, bunun adı nədir?

Təbii ki, "Səni axtarıram” da qüsursuz deyil. Xüsusən də efirə dəvət olunan ekspertlərin problemə münasibətləri çox zaman tolerant olmur. Əvvəla, heç bir ekspertin açıq efirdən kimisə mühakimə etmək hüququ yoxdur, bu ağsaqqal həkim Rəşid Mahmudov da ola bilər, qarasaqqal jurnalist Seymur Verdizadə də, mühakimə məhkəmənin mövzusudur, bu birmənalıdır. Ekspert  bütün hallarda çıxış yolu göstərməlidir. Amma ekspertlər hadisələrə bir çox hallarda soyuq başla yanaşmaq əvəzinə, daha aqressiv davranırlar, bu da yol verilməzdir.

"Səni axtarıram”ı Azərbaycan brendi kimi də təqdim etmək absurddur. Nədən ki, Xoşqədəmdən əvvəl biz oxşar layihələri qonşu Rusiya və Türkiyə TV-lərində müxtəlif formatlarda izləmişik. Xoşqədəm isə bu ideyanı bir az da təkmilləşdirərək milliləşdirib. Hansı ki, elə Azərbaycan teleməkanında başqaları da buna zaman-zaman cəhd edib, amma o layihələr XOŞ QƏDƏMli olmayıb. "Gözümüz yolda – Kimisə axtarırsız?” adlı eyni layihə ilə ANS-də efirə çıxan Ülvira Qarayeva seçiminin uğursuzluğunu qəbul edib, üzüsulu geri çəkilmək məcburiyyətində qalıb.

"Öz aramızda” ölümə doğru…

Əlbəttə, efir məkanındakı bu tendensiya "Səni axtarıram”la yekunlaşmır, bütün kanalların studiyalarında baş verir. Hüquqşünaslar və ekspertlər az qala  efiri  məhkəmə salonuna çevirirlər. Zaur Baxşəliyevin Şəfiqə Nağıyeva adlı xanım hüquqşünası və  Elgizin Mehriban Xanlarova adlı artist eksperti isə bu işin sanki "sərrafi süxənidir”lər.

ATV-nin bir neçə layihəsinin  müəllifi Zaur Baxşəliyevi də bu cameədə tanımayan yoxdur. Bunun da səbəbi peşəkarlıq və istedad deyil, sadəcə bütün günü efirdə olmasıdır. Bu kanal, bu adamın müəllifliyi ilə bir damın altında (studiya tərtibatı, musiqilər) eyni problemi (axtarmaq) iki verilişdə tamaşaçıya niyə "yedirdir”?  Əgər məqsəd "yesən də budur, yeməsən də”  təfəkkürü ilə tamaşaçı ovlayaraq reklam qapazlamaqdırsa, bunu onsuz da digərləri ilə edirsiniz. Yox əgər  əlahəzrət  tamaşaçının "zövqü” və rəhbərliyin ali iradəsi bir kanalda iki eyni – daha doğrusu birinin digərinin təqlidinə "bə çeşm” deyirsə, onda "toyumuz mübarək!” Bu cür oxşarlıqlar tamaşaçıda da inamsızlıq formalaşdırır, itirən isə layihə müəllifləri olmur, televiziya və cəmiyyət olur. Biri pulunu itirir, digəri isə vətəndaşının zövqünü…

Zaurun  digər  bir şakəri də ATV-ni klinikaya çevirməsidir.  Bu televiziyanın işi deyil axı, sənin işin maarifləndiricidir, bunu  bacarmırsansa, güldür — əyləndir. 17 yaşlı Vüsalın ölümü insanları nə qədər  üzdü, kədərə boğdu, ailəsini param-parça etdi. Həkim deyir mümkündür, yaxşı bəs mümkün olanı niyə torpağın  altına göndərdilər?  Bu işi  daha professional görmək  olardı, əməliyyat  riskini nəzər  alıb, Vüsalı müxtəlif bəhanələrlə bu yoldan daşındıra, ömrünü  3-4 il uzada bilərdiniz. Təəssüf  ki, bu da baş vermədi.

Əlbəttə, imkansıza, xəstəyə  əl tutmaq, yardımlaşmaq  yaxşı — savab əməldir. Sən yalnız bunu təbliğ etməlisən. "Sağ əlin verdiyini,  sol əl bilməməlidir” – bunu yanındakı alnımöhürlü  ekspertin Hacı Surxay daha yaxşı bilir. Amma görünür bu "şəbədə”də onun da bir ayrı missiyası var.

Məsələnin digər tərəfi isə bu işin maliyyə tərəfidir. Hansı ki, Zaur ilk  növbədə  xəstələrinin adına hesab açmalı, efirdən onu elan etməli idi, lakin bunu da etmir.  Özünü  "dövlətdən  ali”,  "qayğıkeş”,  "daha böyük”  göstərməklə "qaz vurub, qazan dolduranda”, efiri bazara çevirəndə, bu Hacıdan 10 min, o Kərbəlayidən 15 min "paket” alıb  "Öz aramızda” üyüdəndə tamaşaçı şübhələnməkdə haqlıdır.  Bu kimi "yardımlaşma”nın acı təcrübəsini  "Space”  bizə  "Mərhəmət sorağı”nda yaşadıb. Onların aqibətini də hamımız daha yaxşı bilirik…

İndi başqa bir xəbər gəzir ki, manıs Rəqsanə də  ATV-də "axtaracaq” —  kimi, nəyi, orası hələ  bəlli deyil.  Ay  balam, bu baməzə zənənə  deyən yoxdur ki, TV bəyəm sənin üçün naxırçı İmanın fermasıdır? Sən  zatən çılpaq fotoların və əndamınla bütün  növ medianı onsuz da zəbt etmisən. Sən nəyinki peşəkar televiziyaçı, heç  peşəkar manıs da deyiləsən, qazanmağa o qədər  "yerin” var ki… Səmərəli istifadə etsən, bir ömür bəsindir.

Amma görünür  həmkarlarımız  "efir bənzətmələrində” israrlıdırlar. Mətbuatda və cəmiyyətin həyatında  mühüm rol oynayan sosial şəbəkələrdə bu qədər  tənqid  olunmalarına baxmayaraq geri çəkilmək istəmirlər. Həm də bir ailənin tərkibində ola-ola. Bu bilirsiniz təxminən daha çox nəyə bənzəyir: bir evdə beş uşaq böyüyür, beşinin də adı Məmmədhəsən…