Əfqanıstanın ən köklü siyasi hərəkatlarından olan İslam Partiyasının lideri, sovetlərin ölkədən çıxarılmasında fəal rol alan və məhz bu xidmətinə görə 1977-ci ildə Baş nazir vəzifəsinə yüksəlmiş Gülbəddin Hikmətyarın kürəkəni Ghairat Bahir Türkiyənin "Haberler.com" saytının əməkdaşı Əsra Öztürkə  müsahibə verib.

Mia.az xəbər verir ki, o, müsahibəsində "Taliban" və Əfqanıstanın gələcəyi ilə bağlı danışıb, hazırkı vəziyyətdə Türkiyəyə böyük inam bəslədiklərini vurğulayıb

- Türkiyədəki oxucularımıza özünüzü təqdim edin. Neçə ildir ki, Əfqanıstan İslam Partiyası (Hizbi İslam) üçün çalışırsınız? Siyasi həbsinizdən və azad olunma prosesinizdən danışa bilərsinizmi?

- Əvvəla, qardaş Türkiyə xalqını hörmətlə salamlayıram. Təxminən 45 il Hizbi İslam çətiri altında xidmət etdim. Cihad hərəkatı zamanı Əfqanıstanda həbs olundum və il yarım həbsdə qaldım. Sonra Pakistana getdim və Mücahid hərəkatına qoşuldum. Beş il Avstraliyada Hizbi İslam hərəkatını təmsil etdim. Sonradan Səudiyyə Ərəbistanında siyasi hərəkatı təmsil etdim. Cihad zamanı partiyada siyasi mübarizə apardım.

ABŞ -ın Əfqanıstana hücumu zamanı mən işğala qarşı durdum və İslamabadda əsir düşdüm. Amerika tərəfindən altı il yarım həbs olundum, müxtəlif yerlərə və nəhayət, Baqrama aparıldım. O qədər ağır və işgəncələrlə dolu bir həyat yaşadım ki, xatırlamaq belə istəmirəm. Bir müddət Əfqanıstanın Pakistandakı səfiri vəzifəsində çalışdım. Daha sonra Qəni hökumətində senata üzv oldum. Kərzai və Qəni hökumətlərində Hizbi İslamın Baş müzakirəçisi olaraq çalışdım. Hal -hazırda Əfqanıstan Hizb İslaminin siyasi məsələlər üzrə məsul şəxsiyəm..

- Talibana qarşı mövqeyiniz necədir? Dəstəklədiyiniz məlumdur, ancaq aranızda hər hansı bir razılaşma və ya danışıqlar varmı? Taliban tərəfindən qurulan hökumətdə iştirak edəcəksinizmi? Hikmətyarın prosesə qarışması ilə bağlı Taliban tərəfindən hər hansı danışıq və ya təklif varmı?

- Biz İslam Partiyası olaraq talibləri qeyd -şərtsiz dəstəkləyirik. Əgər bizdən bu prosesə töhfə verməyimiz istənirsə, bunu alqışlayırıq. Amma bu, Taliban rejiminə dəstəyimiz üçün şərt deyil.

-  Siz Doha konfransında aparılan danışıqlarda iştirak etdiniz. Sülh danışıqlarının uğursuz alınmasının əsas səbəbləri nə idi?

- Sülh danışıqlarının uğursuz olmasının əsas səbəbi Əşrəf Qəninin hakimiyyəti saxlamaqda israr etməsi idi. Sülhə maneələr yaradırdı. Allaha şükürlər olsun ki, Taliban Əfqanıstana girdi və qan tökülmədən ölkəni tam nəzarətə götürdü. Hadisələrin belə inkişafına çox müsbət baxırıq və ümid edirik ki, Talibana həm əfqanlar, həm də beynəlxalq ictimaiyyət üçün məqbul və əhatəli bir hökumət qurmasına şansı veriləcək. Buna inanırıq, gözləyirik. Əhatəli hökumət qurulandan sonra isə beynəlxalq ictimaiyyətin Taliban hökumətini qəbul etməməsi və ona şans verməməsi üçün heç bir bəhanəsi olmayacaq.

- Taliban rəsmisi Əfqanıstanda heç vaxt demokratiya olmayacağını söylədi, çünki Əfqanıstanda demokratiyanın zəmini olmadığını iddia etdi. Siz və Taliban İslami ənənəni müdafiə edirsiniz. İslamda xəlifələr əvvəlcə məclis tərəfindən seçilir, sonra insanlar xəlifəyə beyət etməli, yəni xəlifəni qəbul etməli və təsdiq etməli idilər. Bunun demokratiyanı əks etdirdiyini düşünmürsünüzmü? Niyə demokratiyaya müsbət baxmırsınız? Sizcə, demokratiya Əfqanıstan xalqı və siyasətçiləri üçün öyrənilə biləcək bir şey deyilmi?

- Təəssüf ki, son iyirmi ildə insanlar əsas demokratiyanın təməl anlayışı ilə oynadılar. Bu səbəbdən demokratiya artıq populyar deyil. Demokratiyadan sui -istifadə və yanlış təfsir edilmişdir və buna görə də insanların demokratiya haqqında pis yaddaşı var. Bu sualı taliblərə yönəltsəniz, daha yaxşı olar. Yenə də düşünürəm ki, Taliban bu sistemi beynəlxalq birliyə qəbul etdirmək üçün əllərindən gələni edəcək. Buna görə də, yeni problemlər yaratmaq əvəzinə, planlarını və məqsədlərini sülh şəraitində həyata keçirmək üçün lazım olanı edəcək.

Yalnız bir İslam var. Müasir İslam, ənənəvi İslam anlayışı yoxdur. Bu sualın sahibi əslində talibandır. Taliban demokratiya və seçkilərlə bağlı öz dəyərləndirmələrinə malikdir. Aydın olan tək şey şəriətin tətbiq olunacağıdır. Bu barədə danışacaq çox şey yoxdur. Taliban şəriəti həyata keçirəcək, bunu çox düzgün şərh və qiymətləndirirlər. İslam şəriətinin bizə söylədiyi hər şeyi idarə edəcəyik. İnanırıq ki, İslam azlıqlara, qadınlara və cəmiyyətin bütün təbəqələrinə diqqət yetirir. İslam həyat tərzidir. Və buna həyat tərzi desək, bütün insanlara uyğun olaraq yanaşarıq.

- Əfqanıstan siyasətçilərinin, xüsusən də qadınların iddialarına cavabınız necədir? Məsələn, mən Əfqanıstanın ilk qadın bələdiyyə başçısı Zərifə Qafaridən müsahibə aldım və o, taliblərdən ölüm təhdidi aldığını, özünə və yaxınlarının evinə basqın edildiyini, cangüdənlərin silahlarının alındığını dedi. Buna bənzər bir çox nümunə var. Bu konkret bir nümunədir. Minlərlə əfqan öz ölkəsini tərk etməyə çalışır. Bu görünən həqiqətə nə deyərdiniz?

- Əvvəla, konkret bir nümunə yoxdur. Razı deyiləm, İnsanlar Talibandan qorxmur. Qərblilər minlərlə insanı Əfqanıstandan çıxarır və bu təbliğatı amerikalılar və avropalılar edirlər. Əfqanıstanı bilirsən, kasıb bir ölkədir. Son 20 ildə təbliğat xüsusilə Amerikanın xeyrinə edildi. İnsanlar da öz şərhlərinə görə təhlükəsiz gördükləri yerə gedirlər. Zaman keçdikcə hər şey öz yerinə düşəcək. Bütün Əfqanıstanlara tövsiyəm budur ki, Talibana bir şans verilməlidir. Taliban hazırda bütün sualları və narahatlıqları nəzərdən keçirir.

- Keçmişdə siz və partiyanınz əvvəl Sovet işğalına, daha sonra Amerika işğalına qarşı durdu. Bu prosesdə bir çox siyasi lider də tutuldu və həbs edildi. Bu prosesin arxa fonundan danışa bilərsinizmi?

- Qeyd etdiyiniz kimi, Hizbi İslami işğallara qarşı mübarizə apardı. O dövrün Sovetlərinə, sonra da Amerika işğalına qarşı cihad etdik. Bir neçə il əvvəl Hizbi İslami və cənab Hikmətyar Əfqanıstan hökuməti ilə müqavilə imzaladı. Əks təqdirdə yenidən Amerikaya qarşı cihada gedəcəkdik. Hər iki problemin əsas elementləri artıq aradan qalxmışdır: həm Sovetlər, həm də onların yaratdığı rejim.

- Əfqanıstanda çox sayda insan Taliban rejimindən qorxur. Sizin qiymətləndirməniz nədir? Onlara Talibana etibar etmələrini söyləyirsən?

- Yavaş -yavaş nəzarəti ələ alan Talibandan heç kim qorxmamalıdır. İndi Əfqanıstanın təhlükəsizlik şəraiti son iyirmi ilə nisbətən daha yaxşıdır. Hər kəs özünü təhlükəsiz hiss edir. Bundan əlavə, Kabul Hava Limanındakı qarışıqlıq əsasən xaricilər tərəfindən yaradıldı.

- Bəs İŞİD -in törətdiyi son bombalı hücumlara nə deyərdiniz? Uzun müddətdir Əfqanıstandan belə bir xəbər gəlmir. Ancaq bu hadisə Taliban ölkəni ələ keçirəndə və ABŞ -ın iştirakı sona çatanda baş verdi. Sizin və Talibanın İŞİD -ə qarşı mövqeyi necədir?

- İŞİD hücumunu şiddətlə qınayırıq. Partlayışlar çox üzücü idi və Taliban ölkəni ələ keçirdikdən sonra ilk hadisə idi. Yenə deyirəm, Taliban ölkəni qorumaq təcrübəsinə malikdir və düşünürəm ki, onlara bir şans verilməlidir. 1990 -cı illərdə Taliban ölkəni müdafiə etməkdə çox təcrbə əldə edib.

-  Talibanın idarəetmə sistemindən danışa bilərsinizmi? Bütün Əfqanıstan siyasi hərəkatları idarəetməyə cəlb oluncaqmı? Digər tərəfdən, Əfqanıstanın təməl problemi olan  iqtisadi inkişafı üçün hansı addımlar atılacaq?

- Bu məsələ Taliban sözçüləri tərəfindən dəfələrlə gündəmə gətirilib. Hökumət əhatəli olacaq, buna görə də hər kəs kabinetdə özünü əks etdirən bir üz görəcək. Təbii ki, bu zaman alacaq. Zamanla Taliban milli və beynəlxalq birliyin dəstəyini qazanacaq. İqtisadi inkişafdan danışmaq hələ tezdir. Taliban əvvəlcə idarəetməni qurmalıdır. İdarə heyəti hələ Kabilə gəlməyib. Taliban liderlərinin əksəriyyəti hələ də Qətərdədir. Talibandan birdən-birə möcüzə gözləməməliyik.

- Əl -Cəzirənin iddiasına görə, Taliban rəsmilərinin hava limanının istismarı ilə bağlı Qətərdən və Türkiyədən dəstək istədikləri deyilir. Mövzu ilə bağlı məlumatınız varmı?

- Türk və Qətərin hava limanında olması haqqında bunları demək istərdim. Niyə Taliban bütün ölkəni qoruyarkən və təhlükəsizliyi təmin edərkən hava limanını niyə qoruya bilməsin ki? Bu cür xəbərlər əslində, həm Taliban, həm də Əfqanıstan xalqının narazılığına səbəb verir. Bunu ölkəyə müdaxilənin başqa bir forması olaraq görə bilənlər var. Mübaliğəsiz desək, bu, xarici dövlətlərin qismən işğalı kimi qiymətləndirilə bilər.

Türk qardaşlarımızın Əfqanıstanda çox yaxşı nüfuzu var. İnsanlar türkləri öz qardaşları kimi görürlər. Türkiyənin Əfqanıstanda NATO çətiri altında olmasını istəməzdik. Çünki insanlar NATO -ya baxırlar. Düşünürəm ki, Kabul hava limanını Taliban nəzarətində saxlamalıdır. Bu işləri daha da asanlaşdıracaq.

-  Son olaraq, Türk xalqına və Türkiyə hökumətinə bir mesajınız varmı?

- Qardaş türk xalqına demək istəyirəm ki, əllərini yeni rəhbərliklə əməkdaşlığa və Əfqanıstanın yenidən qurulması prosesinə uzatmalıdırlar. Türkiyə cənab Rəcəb Tayyib Ərdoğanın dövründə ciddi bir iqtisadi inkişaf əldə etdi. Türklərin biliklərini, təcrübələrini və bacardıqları hər şeyi Əfqanlara ötürməsini istəyirik. Türkiyə Əfqanıstanla bacardığı qədər paylaşmalıdır. Tarixdən bəri türk xalqı ilə güclü münasibətlərimiz var. Türklərin fərqli dövrlərdə bir çox uğurlarının şahidi olduq və gələcəkdə əlaqələrimizin yaxşı gedəcəyinə ümid edirik.

Müsahibənin sonunda vurğulamaq istərdim ki, hələ Taliban hökumətinin üzvü deyiləm və mən də Taliban üzvü deyiləm. Yenə deyirəm ki, bütün açıqlamalarımı partiyam Hizbi İslami və öz adımdan etdim.

Tərcümə MİA.AZ-a məxsusdur.