Azərbaycan Təhsil Nazirliyi tərəfindən orta məktəblərdə hicaba qeyri-qanuni qadağanın qoyulması vətəndaşların Konstitusiya hüquqlarının qorunmasına zəmanət verən dövlət orqanları tərəfindən də dəstəkləndi. İnsan hüquqlarının, demokratiyanın “carçısı” olan ABŞ və Avropa təşkilatları, Avropa dəyərlərindən bəhs edən Azərbaycan “ziyalıları” da susdu.

Azərbaycan siyasi leksikonunda "siyasi müxalifət" anlayışı o qədər də aydın deyil. Sədrləri Milli Məclisdə olan və ya olmayan çoxlu sayda siyasi partiyalar var ki, hakimiyyətin həyata keçirdiyi siyasi kursu birbaşa dəstəkləyərək "müxalifət" adına da iddialıdırlar. Eləcə də hakimiyyətin həyata keçirdiyi siyasətdən konseptual fərqlənən siyasətə və proqrama malik olmayan, lakin hakimiyyətin ələ keçirilməsinə iddialı olan siyasi qüvvələr də "müxalifət" kimi öz yerlərini siyasi arenada saxlayırlar.

Ənənəvi müxalifətin sinfi mübarizə ideyasını inkar etməsinə baxmayaraq, Azərbaycanda mövcud müxalifətlə iqtidar arasındakı siyasi mübarizə öz xarakterinə görə məhz sinfi mübarizədir. Siyasi aktivliyin hazırkı durğun vəziyyəti cəmiyyətdə baş verən obyektiv hadisələrlə, xüsusilə iqtisadi təbəqələşmə ilə daha sıx bağlıdır.

Son 20 ildə keçirilən seçkiləri əhalinin siyasi aktivliyinə görə qiymətləndirsək, 1991-1992-ci illərdə keçirilən seçkilər daha aktiv hesab edilə bilər. O dövrdə müxalifətin təşkil etdiyi mitinqlərdə on minlərlə insanın iştirakı da danılmaz faktdır. Etiraf etmək lazımdır ki, o dövrdə siyasi müxalifətin dövlət idarəçiliyinə təsir gücü də xeyli yüksək idi.

Milli Məclisə seçkilər yaxınlaşır. Bununla əlaqədar olaraq Azərbaycan siyasi müxalifəti üçün çox vacib olan məsələlər, o cümlədən

Görkəmli siyasi və iqtisadi tədqiqatçı Rahul Mahajan qeyd edirdi ki, neft dünyada ən çox istifadə edilən əmtəə olmaqla yanaşı, həm də ən vacib strateji məhsuldur. Ona görə ki, hər bir ölkə öz inkişafı üçün ona ehtiyac duyur. Ölkəyə gətirilən neftin nəzarətdə saxlanması onun "şah damarı"nı əldə saxlamaq deməkdir. Odur ki, neftin qiymətinin nəzarətdə saxlanması da çox mühüm siyasi üstünlük verir.

Ötən həftə Qırğızıstanda dövlət çevirilişi və Praqada nüvə silahına malik iki dövlətin - ABŞ və Rusiyanın prezidentlərinin görüşü dünyanın diqqətində oldu. İlk baxışda coğrafi cəhətdən bir-birindən kifayət qədər uzaq olan bu hadisələr, həm də mahiyyət etibarı ilə fərqli idi. Lakin baş verən bu hadisələr düşüncələri iki sual ətrafında topladı. Birincisi, Qırğızıstan kimi kiçik ölkələr, o cümlədən Azərbaycan öz təhlükəsizliklərini təmin edərək davamlı inkişaf edə bilərmi? İkincisi isə, nüvə silahına malik olan böyük dövlətlər kiçik dövlətlərin müstəqil inkişafında maraqlıdırlarmı?

İsrail-Türkiyə-Azərbaycan əlaqələrini xarakterizə edən "Azəri üçbucağı" ifadəsi Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra siyasi ədəbiyyatda gündəmə gəldi. "Azəri üçbucağı" ilk baxışda Azərbaycanın və Türkiyənin İsraillə bərabər hüquqlu əməkdaşlığını nəzərdə tutsa da, digər region dövlətləri ilə münasibətlərin gərginləşməsi demək idi.

ABŞ-ın İraqı işğal etməsindən 7 il ötdü. Son 7 ildə ABŞ-ın Yaxın Şərqdə və dünyanın digər bölgələrindəki qlobal siyasəti "demokratiya" pərdəsi altında nələrin gizləndiyini sübut etdi. İndi çox az adam tapılar ki, ABŞ-İraq müharibəsinin demokratiya uğrunda və ya terrora qarşı müharibə olduğunu düşünsün. ABŞ-Yaxın Şərq əlaqələrindən az da olsa xəbəri olan hər bir kəsə bəllidir ki, bu müharibənin əsasında İraqın və Yaxın Şərqin digər bölgələrinin malik olduğu çox zəngin neft yataqları dayanır.

ABŞ Konqresinin Ќümayəndələr Palatasının Xarici Əlaqələr Komitəsində Türkiyəyə qarşı qəbul edilmiş qətnamə təkcə Türkiyəni yox, həm də Azərbaycan ictimaiyyətini silkələdi. ABŞ Konqresi "soyqırım oyunu"nu yenidən gündəmə gətirməklə Türkiyəyə "barmaq silkələdi". Türkiyə ABŞ-dakı səfirini geri çağırdı. Türkiyə rəsmiləri ən yüksək səviyyədə bu qərarı pislədi. İnsalar ABŞ-ın işğalçı xarici siyasətini pisləyərək, küçələrə axışdı.

Terrorun dialektikasını tədqiq edən Peter Mklaren haqlı olaraq qeyd edir ki, "Qloballaşma adlanan hadisə imperialist dövlətin tüfənginin lüləsindən inkişaf edən hadisədir. Xaricdə olan kapitalını gələcəkdə qorumaq üçün ABŞ və Avropa Birliyi onların iqtisadi maraqlarına təhlükə ola bilən ölkələrə qarşı Avropadan kənarda hücum xarakterli müharibələri qanuniləşdirən yeni NATO doktrinası yaratdılar...

Keçən əsrin sonlarında Azərbaycanın ictimai-siyasi leksikonuna "demokratiya", "açıq cəmiyyət", "insan hüquqları" və sair kimi terminlərlə yanaşı, daha bir termin - "qloballaşma" daxil oldu. Dünya iqtisadi və siyasi ədəbiyyatlarında bu termin haqqında aydın və birmənalı təsəvvürün olmadığına, diskussiyaların daim davam etməsinə baxmayaraq, Azərbaycan cəmiyyətində, xüsusilə elektron KİV-lərdə bu termindən daha çox istifadə edilir.

Avqust ayı Qafqaz üçün bir neçə ciddi siyasi hadisə ilə yadda qaldı. Bu ay həm də İnquşetiyada baş verən və onlarla insanın ölümünə səbəb olan terror hadisəsi, Gürcüstanın MDB-dən çıxması və Dağlıq Qarabağ üzrə Minsk Qrupunun ABŞ-dan olan həmsədri Metyu Brayzanın Tina Kaidanou ilə əvəzlənməsi haqqında məlumatlar yayıldı.
Son illər Azərbaycan mətbuatında həm Minsk Qrupu, həm də onun həmsədrləri, xüsusiylə Metyu Brayza haqqında inamsız çıxışlar olmasaydı və yazılar dərc edilməsəydi, yəqin ki, mən də bu mövzuya toxunmazdım.

Bu yaxınlarda Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının təşəbbüsü ilə "Qarabağ probleminin həllində siyasi partiyaların və ictimai təşkilatların rolu" mövzusunda elmi-praktiki konfrans təşkil edilmişdi. Ədalət naminə demək lazımdır ki, konfransın təşkilati işi kifayət qədər yaxşı qurulmuşdu.

İtaliyada Böyük Səkkizliyin növbəti zirvə görüşündən sonra orada qəbul edilmiş qərarlarla, xüsusilə iqlim dəyişikliyi ilə bağlı siyasi tədqiqat aparmaq qərarına gəldik. Azərbaycan Yaşıllar Partiyası istənilən tədqiqata başlamazdan əvvəl tədqiq edilən problemlə bağlı əhalinin məlumatlılığını yoxlamağı lazım bilir. Bu dəfə ictimai sorğuya təqdim edilən suallardan biri belə idi: Azərbaycan üçün hansı əsas problemlərin olduğunu düşünürsünüz?

Deyirlər "siyasət çirkli işdir" və bununla da insanları onların həyatında mühüm rol oynayan siyasi fəaliyyətdən uzaqlaşdırırlar. Lakin siyasi tədqiqatlar bir daha təsdiq edir ki, siyasət çirkli insanların əlində çirklənir. Ən təmiz və pak şeylər çirkli əllərdə çirləndiyi kimi. Siyasət mümkün olanın əldə edilməsi bacarığı da deyil. Bu da siyasətə verilmiş və onun mahiyyətini çirkləndirən ən pis "təriflərdəndir". Siyasət dövlət idarəçiliyi bacarığıdır. Lakin bu idarəçilik bacarığından kimi öz şəxsi mənafeyi üçün istifadə edir, kimi də cəmiyyətin və ya bəşəriyyətin mənafeyi üçün.

ABŞ prezidenti Barak Obamanın Qahirədəki son çıxışına qulaq asanda yadıma Abdulla Şaiqin "Tülkü həccə gedir" təmsili düşdü. Doğrudan da bəzi hallarda bədii obrazlarla ictimai-siyasi hadisələri kütlələrə elə dəqiq çatdırmaq olur ki, bu işi cild-cild akademik tədqiqatlarla etmək mümkün olmur. "Tülkü həccə gedir" təmsili Azərbaycan oxucularının əksəriyyətinə yaxşı bəllidir. Qoca tülkü öz şikarlarını daha asan əldə etmək üçün onları ələ almağa çalışır və günahsız toyuqlara qarşı zülmkarlıq etdiyini etiraf edir. Onları bir daha incitməyəcəyinə söz verərək, onların inamını qazanır. Sonra isə...

“Reytinq” qəzetinin 31 May 2009-cu il sayında “Regional sabitliyə təhlükə” adlı məqaləm dərc edilmişdi. Məqalə Azərbaycan-İsrail əlaqələrində Azərbaycana və regiona mümkün təhlükələrdən bəhs edirdi. Məqalədə İsrail prezidenti Şimon Peresin yaxın zamanlarda Bakıya nəzərdə tutulan səfərinin regionda sabitliyə mənfi təsir edəcəyi və qonşu dövlətlərlə münasibətlərdə soyuqluq yarada biləcəyi qeyd edilirdi.

Türkiyənin baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğanın ardınca İsrail prezidenti Şimon Peresin Azərbaycana səfər edəcəyi haqqında xəbərlər yayılıb. Bəli, son 60 ildə İsrailin Yaxın Şərqdə törətdiyi qanlı qətliamlarda, qeyri-humanist və irqçi siyasətdə mühüm rol oynayan Ş.Peres sülhsevər Azərbaycana səfərə hazırlaşır.

Türkiyə Böyük Yaxın Şərqdə təbii enerji resursları ən az olan ölkələrdəndir. Odur ki, regionda baş verən "neft və qaz oyunları"nın təsirinə daha həssasdır. Dünyada son 100 ildə baş verən hadisələr və enerji ilə bağlı qlobal problemlər Türkiyənin davamlı enerji təminatının yaradılmasını xarici siyasətdə prioritet emişdir.

Dağlıq Qarabağla bağlı Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin Praqa görüşü də geridə qaldı. Siyasi icmalçılar bu görüşü müxtəlif tərəflərdən şərh etməyə cəhd göstərirlər. Zahirən isə dəyişən heç nə yoxdur. Dağlıq Qarabağla bağlı Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin və ya xarici işlər nazirlərinin hər bir görüşünə, çoxlarından fərli olaraq, mən, müsbət yanaşıram. Ona görə yox ki, belə görüşlər yaxın vaxtlarda problemin həllinə imkan verəcək. Əsla yox!

Psixi xəstələrin və ya terrorçuların məktəblərə daxil olub kütləvi qırğınlar törətməsi təkcə Amerikada yox, dünyanın ən tolerant ölkələrdən biri olan Azərbaycanda da baş verdi. Gücü, zorakılığı təbliğ edən Amerika kinolarında olduğu kimi.
Azərbaycan Dövlət Ќeft Akademiyasında baş verən terror hadisəsi Azərbaycan cəmiyyətini ciddi şəkildə "silkələdi".

Zaman keçəcək KİV-lərə və QHT-lərə hökumət yardımının əsas mahiyyəti cəmiyyətin daha geniş təbəqəsinə bəlli olacaq. Məlum olacaq ki, dövlət dəstəyi istisnasız olmalıdır və "bəzilərini" "digərlərindən" ayırmamalıdır. Başqa sözlə, hakimiyyətin nəzarətində olan "bəzilərinə" qrant formasında verilən dəstək daha çox "digərlərinə" ictimai və maliyyə təzyiqi deməkdir. Belə istisnalar əksər KİV-lərin və QHT-lərin müstəqilliyinə son qoya bilər. Dövlət dəstəyi inkişafa yönələrək istisnasız olmalıdır.

Son günlər Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında Türkiyə-Ermənistan arasındakı sərhədlərin açılması ilə bağlı geniş müzakirələr aparıldı. Təəssüf ki, digər məsələlərin müzakirəsində olduğu kimi, bu məsələdə də fərqli düşüncələrə yer verilmədi. İki qonşu ölkə arasında sərhədlərin açılması regional təhlükəsizlik baxımından mühüm hadisə olduğundan fərqli nöqteyi-nəzərlərin müzakirəsi mühüm əhəmiyyət kəsb edə bilərdi. Cənubi Qafqazda təhlükəsizlik məsələlərinin eyni platformaya malik olan bir qrup siyasilərlə və ya yanaşma tərzləri eyni olan politoloqlarla müzakirəsi ictimai şüuru ideoloji seçim imkanından məhrum edir. Ciddi ictimai-siyasi əhəmiyyəti olan, o cümlədən regional təhlükəsizliklə bağlı məsələlərin müzakirəsi də bir qrup "ulduz politoloq"ların müzakirəsindən çıxmalı və daha geniş ictimai müzakirəyə verilməlidir.

Bu yaxınlarda Coffey İnternational Development auditor şirkəti Mədən Sənayesində Şəffaflıq Təşəbbüsü (HSŞT) sahəsində Azərbaycanda görülən işlərin qiymətləndirilməsini yekunlaşdırmışdır. Qiymətləndirməyə əsasən, Azərbaycanda HSŞT sahəsində mühüm işlər həyata keçirilmiş və mədən sənayesində gəlirlərin yüksək səviyyədə şəffaflığına nail olunmuşdur. Beləliklə, beynəlxalq auditor şirkəti, Azərbaycanın bəzi qeyri-hökumət təşkilatlarının dəstəyi ilə, Azərbaycanda şəffaflıq imitasiyasının formalaşmasında növbəti addım atdı. Azərbaycan HSŞT sahəsində yüksək nailiyyətlər qazandığına görə hətta «EITI Award 2009» mükafatına da layiq görüldü.